"A utopía que eu teño da democracia directa e do poder popular está a xurdir"

Foto: César Galdo

Magnífica entrevista de Vieiros a unha das figuras senlleiras da Revolução dos Cravos, Otelo Saraiva de Carvalho. Grazas a persoas coma el, capaces de arriscar as súas vidas polos dereitos dunha sociedade máis xusta e igualitaria, todos os demócratas do mundo, amantes da paz e da liberdade, somos un pouco máis grandes.

Aquel día, 25 de abril de 1974, ás 00:25 horas, a Rádio Renascença transmitía os acordes da famosa "Grândola, Vila Morena", unha canción revolucionaria de José Afonso que, aínda hoxe, nos conmove sobremaneira.

Hoxe, 23 de abril, os amantes da palabra e da liberdade celebramos o Día Internacional do Libro; conmemoración instituída pola Unesco en 1995. Esta data, coincidente coa do falecemento de dúas das máis egrexias figuras da literatura universal: Miguel de Cervantes e Willian Shakespeare, en 1616, permítenos adentrarnos no libro como fonte inesgotábel de coñecemento e de diversidade de ideas e, á vez, como expresión de deleite, ocio e desfrute.

Un dos lugares onde maior arraigo ten esta data é en Catalunya, cos preparativos do emotivo Sant Jordi, con rúas ateigadas de libros que se cambian por rosas. Nós, os galegos, coma seres orgullosos dos/as creadores/as dunha lingua de prestixio, tamén queremos celebralo aquí e da mellor maneira: cun poema maxestuoso dunha das voces poéticas máis sobranceiras da historiografía literaria do país: Ramón Cabanillas.

EN PÉ
(A Luis Porteiro)

¡Irmans! En pé, sereos,
a limpa frente erguida,
envoltos na brancura
da luz que cai de riba,
o corazon aberto
a toda verba amiga,
e nunha man a fouce
e noutra a man da oliva,
arredor da bandeira azul e branca,
arredor da bandeira da Galiza,
¡cantémo-lo direito á libre nova vida!

Validos de traidores
a noite Frouseira
a patria esclavizaron
uns reises de Castela.
Comestas polo tempo
xa afrouxan as cadeas...
¡Irmans asoballados
de xentes estranxeiras,
ergámo-la bandeira azul e branca!
¡E ó pé da enseña da nazón galega cantémo-lo dereito
a libertar a Terra!

¡Irmans no amor á Suevia
de lexendaria historia,
¡en pé! ¡en pé dispostos a non morrer sen loita!
¡O dia do Medulio
con sangue quente e roxa
mercamo-lo direito
á libre, honrada chouza!
¡Xa está ó vento a bandeira azul e branca!
¡A oliva nunha man, a fouce noutra,
berremos alto e forte:
A nosa Terra é nosa "

O xornalista de La Voz de Galicia, Santi Garrido, sorpréndenos hoxe (xa o fixo tamén o pasado sábado) cunha singular reportaxe de piratas e de roubos na secular igrexa Santa María das Areas (Fisterra).

Como queira que o tema -non sei se o cronista o fixo a propósito, pero nin queréndoo- está de rigorosa actualidade (aínda seguimos á espera de que as autoridades españolas solucionen, canto antes, o conflito cos mariñeiros secuestrados en Somalia), cólgovolo aquí para que botedes unhas risas e poidamos así, entre todos/as, poñerlle boa cara ao mal tempo.

Acabo de regresar de Lisboa e, malia as moitas responsabilidades que me quedan por diante nos próximos días, non son quen de dixerir a rutina cotiá logo da maxia poderosa que me embriagou ao longo de tres intensas xornadas de feitizo poético na patria de Luís de Camões, de Fernando Pessoa, de António Lobo Antunes. 

Porén, sen pretender alimentar aquí, agora, a lóxica saudade dos que, dalgunha maneira, verán nas miñas palabras un certo tufillo a provocación malintencionada (no bo sentido da palabra, claro), nada máis lonxe das miñas intencións. Sucede que, despois de moitos anos arelando coñecer os fermosos rueiros da capital ibérica por excelencia, como gosta definila o meu amigo Hugo, un non pode menos que reflectilo así, desde a emoción máis alta e, se callar, sincera, obxectiva.

Como comprenderán e, en boa medida, saberán escusar os amigos e amigas, xenerosos visitantes desta casa, non está no meu ánimo referir aquí, en a penas unhas liñas, todo o periplo vital que abrangueu a miña visita a Lisboa a pasada semana. Deixo, iso si, para compartir, unha instantánea do noso paso pola loja máis reputada da cidade no que atinxe á saborosa e delicada ginja, da que demos boa conta e que, segundo puidemos comprobar, foi fundada por un galego alá polo século XIX. Para que logo digan algúns que o tal paisano que disque está na lúa non pasou por Lisboa. Que llo pregunten a ela e ao seu cartão universalmente coñecido desde a Alfama pasando polo Rossio, a praza do Comércio, a Baixa, o Bairro Alto...

Todo un luxo para un país coma o noso que, sen complexos de ningún tipo e cun inxente patrimonio cultural ás súas costas, olla para o mundo coa mirada ben elevada. Parabéns, pois, aos organizadores. 

Unha vez máis -e xa van tantas que o cronista non dá abasto a recollelas todas- a poesía exquisita de Rafa Villar volve estar de actualidade. E faino, como de costume, entrando pola porta grande, polo lugar reservado para os privilexiados co don da palabra; aqueles que, coma Merlín, ese mago tan entrañábel e, á vez, tan convocado pola nosa tradición literaria, saben tratala con tacto delicado e concisión máxima.

Esta mesma semana, coincidindo coas primeiras raiolas primaverais, ou quizais por iso mesmo, o xurado da XXIV edición do prestixioso certame de poesía "Cidade de Ourense" acordaba, por unanimidade, concederlle a Rafa Villar o máximo galardón pola súa obra Migracións. Un novo recoñecemento, non cabe dúbida, ao xenio creador dun dos poetas máis prolixos e innovadores da poesía galega contemporánea. Non hai máis que repasar, así de memoria, o seu amplísimo e colosal catálogo bibliográfico para percatarse da evidencia desta afirmación: Liques da memoria, No mesmo espacio, O tributo da tarde, A sotavento dunha singradura, Casa ou sombra ou Memoria de Ahab son só un pequeno ronsel de maxia-poética na amplitude oceánica na que navega o barco lírico de Rafa.

Porén, aínda que xa felicitado persoalmente através do correo electrónico, aproveito a marea cibernética (ou cibernáutica; case mellor este calificativo polo que ten de "náutico") para mandarlle a Rafa, desde aquí, a máis fonda das apertas e para testemuñarlle, de paso, a profunda admiración dos que, día a día, presumimos e gozamos de ser lectores da súa maxia lírica. 

Tedes, amábeis lectores/as, máis información pinchando aquí.

Con sorpresa e incredulidade recibo a nova da renuncia, como alcalde de Corcubión, do nacionalista Rafael Mouzo Lago. Malia sermos coñecedores dos problemas de saúde que, dun tempo a esta parte, viñan facendo mella na delicada fisionomía do admirábel político e mellor persoa, o certo é que a decisión, anunciada hoxe mesmo, non deixa de sorprender e, á vez, preocupar sobremaneira.

Despois de varias décadas de intensa e fructífera actividade política que contribuíron, sen ningunha dúbida, a impulsar e fortalecer os valores democráticos na nosa bisbarra e que o converteron nun dos referentes capitais do nacionalismo na Costa da Morte (e tamén do propio país), o munícipe corcubionés colga as luvas definitivamente e propicia, con esta decisión, unha remuda xeracional que non poucos críticos coa súa xestión lle viñan reclamando nos últimos tempos.

Vaise, pois, un político con maiúsculas e unha persoa, se cadra, aínda máis elevada nos valores morais e humanos. Un home sensíbel con vocación de poeta indomábel e espírito solidario.

Desde aquí queremos desexarlle a Rafael unha pronta recuperación e mandarlle, con todas as nosas forzas, a máis fonda das apertas. Ánimo, compañeiro.

Non sei que pensaredes, meus fieis e sabios amigos/as, a respecto da sorprendente e singular noticia do embarazo dun varón, transexual, norteamericano. Polo que a min respecta, confeso publicamente a miña extrema ignorancia sobre o debate de temas coma este no que conflúen o factor humano, o científico, o ético-moral, o relixioso, o sexual, o estritamente social, etc. Con certeza, vivimos nuns tempos nos que a liberdade (qué palabra tan chea e, á vez, en ocasións, tan carente de contido práctico) e o dereito individual (idem) a elixir libremente a vida que desexamos non sempre encaixa cos "valores" prototípicos da sociedade nin moito menos, se me apurades, cos suburbiais prexuízos que, no fondo, latexan tan presentes no noso particular día a día.

Porén, o anuncio desta impactante noticia, que provocou un inmediato e mediático cataclismo mundial no ámbito informativo, volve situar na palestra do debate público a controversia sobre atá que punto a nosa sociedade está capacitada para emitir determinados xuízos que abranguen tantos e tan diversos aspectos. Cada un de nós, como é lóxico, pode ter unha opinión favorábel ou desfavorábel sobre este asunto en virtude dos condicionamentos a que nos ateñamos. O que a algúns poden considerar inmoral desde o punto de vista científico (realizar operacións de cambio de sexo, poñamos por caso) ao mesmo tempo pódelles parecer moral desde unha perspectiva humana, solidaria, respectuosa coa persoa que decide o que considera mellor para sí.

Está claro que, cada día que pasa, a nosa sociedade non para de sorprendernos con todo tipo de situacións. Agora é un home en estado de boa esperanza. Antes a muller que, de pronto, era un home e o home, muller. Nun tempo o debate avanzaba pola senda da autosuficiencia feminina á hora de prescindir dos "servizos" masculinos para garantir a fertilidade e, agora, o macho que tamén pode parir e demostrar, así, que a supervivencia da especie humana non é soamente cousa das fillas de Eva. En fin, como que mañá, despois dun almorzo tranquilo, nos atopamos cun titular informativo así: "Un can pare unha gatiña persa e unha foca ártica alumbra un guepardo de Tanzania".

(Foto: A Nosa Terra)

Onte á tarde, malia as inclemencias dun tempo frío e pouco propicio para as saudables camiñatas, os corpos dos asistentes á presentación, fermosa e emotiva, dos dous volumes da nova colección da editorial Faktoría K  irradiaban a calor necesaria para non decaer no intento grazas aos versos marabillosos e ás palabras que se deixaron oir na libraría Couceiro da, onte invernal, cidade compostelá.

Foi un acto de altura que contou coa presenza de tres oradores de excepción: a escritora e presidenta da Fundación Rosalía de Castro, Helena Villar Janeiro, o profesor e crítico literario Ramón Nicolás e o polifacético e xenial Baldo Ramos. Acompañándoos, a eles e aos que tivemos o privilexio de chegar a tempo para facérmonos cunha cadeira, estivo Paz Ramos, en representación da editorial, quen fixo as veces de presentadora sen baixar o listón do evento en si. Non vou facer aquí unha semblanza das intervencións, tan cheas de profundidade e coñecemento, que sobre a poesía e os autores escolmados (Rosalía de Castro e Celso Emilio Ferreiro) realizaron os tres poñentes dado que sería demasiado barco para tan pobre capitán. Con todo, quixera deixar constancia nesta fiestra da cultura deste acto tan grandioso, tanto na forma coma no fondo, e felicitar, de paso, aos seus protagonistas.

(Foto: Bernardo Pérez)

Hai uns días, através dun artigo publicado por Juan Goitisolo no xornal "El País", entereime do pasamento do poeta Josep Palau i Fabre (Barcelona, 1917-2008); unha das figuras cimeiras da literatura catalana do século XX.

Tiven a oportunidade de coñecer persoalmente ao autor de Poemes de l'alquimista (1952) co gallo da entrega dos premios "Rosalía de Castro", concedidos polo PEN de Galicia na súa última edición, e na que, ademais de Palau, foron recoñecidos Isabel Allende, Arantxa Urretabizkaia e Agustina Bessa-Luís.

Vaia desde aquí o meu máis cálido recordo e o pésame a toda a familia lectora deste grande mago da palabra.

La aspiración a la universalidad (Artigo de Juan Goitisolo en El País)

Fundació Palau i Fabre